Nhiều người mua đã quen thói quen quét mã QR trên bao bì: thấy hiện ra trang thông tin đẹp, có tên cơ sở, có ảnh vườn trồng, là yên tâm. Nhưng tem chống giả và mã QR cũng là thứ có thể làm giả, và kẻ làm hàng giả hiểu rất rõ tâm lý tin vào chiếc tem.
Bài này giải thích các loại tem phổ biến, cách mỗi loại có thể bị làm giả và những bước kiểm tra giúp bạn không bị đánh lừa bởi chính công cụ được tạo ra để chống giả.
Tem chống giả chỉ có giá trị khi kiểm được
Tem chống giả có nhiều loại: tem hologram bảy màu, tem vỡ (bóc ra là rách), tem có mã cào để nhắn tin hoặc nhập vào trang web, tem có mã QR dẫn đến trang truy xuất. Bản chất chung là tạo ra một dấu hiệu khó sao chép hoặc một mã duy nhất có thể đối chiếu với cơ sở dữ liệu.
Vấn đề là tem chỉ phát huy tác dụng khi người mua thật sự kiểm tra, và kiểm tra đúng kênh. Một tem hologram giả làm khá giống, người mua không có tem thật để so sánh thì khó phân biệt. Một mã QR dẫn đến trang web giả mạo trông chuyên nghiệp có thể khiến người mua tin rằng hàng đã được xác thực.
Do đó, thay vì hỏi "có tem không", nên hỏi "tem này kiểm tra ở đâu, kết quả có khớp không".
Các loại tem và điểm yếu của từng loại
Tem hologram. Hiệu ứng bảy màu, hình nổi khi nghiêng. Có thể làm giả bằng giấy ánh kim rẻ tiền; tem giả thường hình mờ, không đổi màu rõ khi nghiêng, mép cắt thô. Người mua khó phân biệt nếu không có mẫu thật.
Tem vỡ. Bóc ra là rách vụn, không dán lại được, dùng để niêm phong nắp. Kẻ gian có thể mua tem vỡ trơn ở thị trường rồi tự in, hoặc giữ nguyên tem và chọc kim tiêm qua nắp để bơm hàng giả.
Tem cào mã số. Cào ra mã, nhắn tin hoặc nhập vào trang để kiểm tra. Mã có thể bị sao chép từ tem thật sang nhiều tem giả; hệ thống tốt sẽ báo mã đã được kiểm tra trước đó.
Mã QR. Dẫn đến một đường dẫn web. Bất kỳ ai cũng có thể tạo mã QR dẫn đến trang tự dựng. Đây là loại dễ làm giả nhất, vì người mua thường chỉ nhìn nội dung hiện ra mà không để ý tên miền.
Mã vạch. Dùng cho quản lý bán hàng, không phải tem chống giả. Ai cũng có thể in lại mã vạch của một sản phẩm thật lên bao bì giả.
Hiểu đúng mã vạch 893
Nhiều người tin rằng mã vạch bắt đầu bằng 893 là hàng Việt Nam thật. Thực ra, 893 là mã quốc gia mà tổ chức GS1 cấp cho Việt Nam. Ba chữ số này cho biết doanh nghiệp đăng ký mã số mã vạch tại Việt Nam, không cho biết hàng sản xuất ở đâu, càng không chứng minh hàng thật.
Một doanh nghiệp Việt Nam có thể đăng ký mã 893 cho hàng gia công ở nước ngoài. Ngược lại, hàng sản xuất tại Việt Nam của doanh nghiệp nước ngoài có thể mang mã quốc gia khác. Và quan trọng nhất, mã vạch dễ in lại, nên hàng giả hoàn toàn có thể mang mã 893 của một sản phẩm thật.
Các ứng dụng quét mã vạch trên điện thoại chỉ đọc dãy số và tra cơ sở dữ liệu mà ứng dụng có, thông tin hiện ra không phải xác nhận chính thức về hàng thật.
Kiểm mã QR đúng cách
Khi quét mã QR trên bao bì, đi qua các bước sau trước khi tin vào thông tin hiện ra:
- Nhìn tên miền trước khi nhìn nội dung. Trình duyệt luôn hiển thị địa chỉ trang. Tên miền nên là của chính doanh nghiệp sản xuất, của tổ chức cung cấp dịch vụ truy xuất có tiếng, hoặc của cổng truy xuất do cơ quan nhà nước vận hành. Tên miền lạ, viết gần giống tên thương hiệu, thêm ký tự thừa là dấu hiệu đáng ngờ.
- Đối chiếu thông tin trên trang với thông tin trên nhãn. Tên cơ sở, địa chỉ, tên sản phẩm, quy cách, số lô, ngày sản xuất phải khớp. Trang chỉ hiện chung chung "sản phẩm chính hãng" mà không có số lô là chưa đủ.
- Xem số lần quét và thời điểm quét đầu tiên nếu hệ thống có hiển thị. Mã của một hộp mới mua mà đã được quét hàng trăm lần, hoặc lần quét đầu ở một tỉnh xa, cho thấy mã có thể đã bị sao chép.
- Kiểm tra chéo qua kênh độc lập. Tự gõ tên doanh nghiệp để tìm trang chính thức, thay vì chỉ tin trang mà mã QR dẫn đến.
- Cảnh giác với trang đòi thông tin cá nhân, đòi đăng nhập, đòi chuyển khoản để "kích hoạt bảo hành". Trang truy xuất thật không cần những thứ đó.
Những thủ đoạn lợi dụng tem đã được ghi nhận
Các đợt kiểm tra hàng giả thường phát hiện những cách làm sau:
- In hàng loạt tem giống hệt nhau, cùng một mã, dán lên nhiều sản phẩm.
- Dùng lại tem thật bóc từ bao bì đã qua sử dụng, dán lên hàng giả.
- Mã QR dẫn đến trang có giao diện giống cổng truy xuất nhưng tên miền khác.
- Tem hologram mua sẵn, không gắn với cơ sở dữ liệu nào, chỉ để trang trí cho có vẻ chuyên nghiệp.
- Giữ nguyên bao bì, tem thật nhưng thay hàng bên trong.
Mỗi loại tem trả lời câu hỏi gì
Không loại tem nào trả lời được mọi câu hỏi. Biết tem nào cho thông tin gì giúp bạn kiểm tra đúng chỗ:
| Loại | Cho biết điều gì | Không cho biết điều gì |
|---|---|---|
| Mã vạch | Mã sản phẩm của doanh nghiệp đã đăng ký | Hàng thật hay giả, nơi sản xuất thực tế |
| Tem hologram | Bao bì có dấu hiệu khó sao chép | Sản phẩm bên trong có đúng không |
| Tem vỡ niêm phong | Nắp, hộp chưa bị mở (nếu tem nguyên) | Hàng có bị bơm, tráo trước khi dán tem không |
| Mã cào, mã QR có cơ sở dữ liệu | Mã có tồn tại trong hệ thống, đã được kiểm tra bao nhiêu lần | Mã có bị sao chép sang hàng giả không, nếu không có số lần quét |
| Tem truy xuất chi tiết | Cơ sở, lô, ngày sản xuất, vùng nguyên liệu | Đúng hay sai nếu trang truy xuất là trang giả |
Khi kiểm tra cho kết quả bất thường
Nếu mã QR dẫn đến trang lạ, mã cào báo đã được kiểm tra trước đó, hoặc thông tin không khớp, hãy chụp lại màn hình kết quả, ảnh tem, bao bì và giữ sản phẩm. Liên hệ doanh nghiệp sản xuất qua kênh chính thức để xác minh. Doanh nghiệp làm thật thường rất quan tâm, vì hàng giả gây thiệt hại trực tiếp cho họ.
Khi có căn cứ hàng giả, phản ánh với lực lượng Quản lý thị trường hoặc cơ quan chức năng địa phương. Thông tin về tem, mã, kết quả quét là bằng chứng hữu ích cho việc điều tra nguồn hàng.
Đừng coi tem là bảo chứng duy nhất. Tem là một lớp thông tin, cần đi cùng nơi mua đáng tin cậy, nhãn đầy đủ và cảm quan sản phẩm đúng như mong đợi.
Doanh nghiệp làm tem tốt thường có gì
Một hệ thống tem đáng tin cậy thường gắn mỗi sản phẩm với một mã duy nhất, hiển thị số lần quét, cảnh báo khi mã bị quét bất thường, và có kênh để người mua báo nghi ngờ ngay trên trang kết quả. Trang truy xuất đặt trên tên miền của chính doanh nghiệp hoặc của đơn vị cung cấp dịch vụ có tên tuổi, thông tin lô hàng cụ thể chứ không chỉ một trang giới thiệu chung.
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm không có tem chống giả có phải hàng giả không?
Không. Tem chống giả là tự nguyện, nhiều sản phẩm thật, nhất là hàng nông hộ, hợp tác xã nhỏ, không dùng tem. Quan trọng là nhãn có đủ thông tin bắt buộc và nơi mua đáng tin cậy.
Mã vạch 893 có phải hàng Việt Nam không?
Mã 893 cho biết doanh nghiệp đăng ký mã số mã vạch tại Việt Nam, không chứng minh nơi sản xuất và không chứng minh hàng thật. Mã vạch dễ in lại nên không dùng để phân biệt thật giả.
Quét QR ra thông tin đầy đủ là yên tâm chưa?
Chưa chắc. Cần xem tên miền của trang, đối chiếu số lô, ngày sản xuất với nhãn, và xem số lần mã đã được quét nếu hệ thống hiển thị. Trang giả có thể làm rất giống thật.
Tem bị rách sẵn khi mua có sao không?
Tem vỡ rách sẵn hoặc có dấu bóc dán lại cho thấy sản phẩm có thể đã bị mở. Nên đổi sản phẩm khác hoặc từ chối nhận hàng, chụp ảnh lại nếu mua qua mạng.
Có ứng dụng nào kiểm tra hàng thật giả chính xác không?
Không có ứng dụng nào kiểm tra được mọi loại hàng. Ứng dụng quét mã vạch chỉ đọc dãy số. Cách chắc hơn là dùng kênh xác thực do chính doanh nghiệp hoặc cổng truy xuất chính thức cung cấp.
