Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm là một trong những giấy được hỏi nhiều nhất khi hộ làm sản vật muốn bán ra ngoài. Có người nghĩ ai làm thực phẩm cũng phải có, có người nghĩ hộ nhỏ thì khỏi. Cả hai đều chưa đúng hẳn.
Khung quy định đang được áp dụng phổ biến là Luật An toàn thực phẩm và Nghị định 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn, cùng các văn bản sửa đổi và hướng dẫn của từng bộ. Khung này có thể được sửa đổi, thay thế, và việc phân công cơ quan cấp ở từng tỉnh cũng có thể thay đổi sau sắp xếp bộ máy năm 2025. Hãy dùng phần dưới đây để hiểu cấu trúc, còn câu trả lời cuối cùng là của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tại tỉnh.
Giấy này chứng nhận cái gì
Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm xác nhận rằng nơi sản xuất, kinh doanh của bạn đáp ứng điều kiện về nhà xưởng, trang thiết bị, quy trình, con người để làm ra thực phẩm an toàn. Giấy cấp cho cơ sở, không cấp cho từng sản phẩm. Muốn chứng minh một sản phẩm cụ thể đạt chỉ tiêu an toàn thì cần kết quả kiểm nghiệm và hồ sơ công bố sản phẩm, là chuyện khác.
Cơ quan thẩm định sẽ xem xét địa điểm có xa nguồn ô nhiễm không, khu chế biến có bố trí hợp lý không, dụng cụ tiếp xúc thực phẩm làm bằng vật liệu gì, nguồn nước dùng có đạt yêu cầu không, nơi chứa nguyên liệu và thành phẩm có tách biệt, có biện pháp chống côn trùng, động vật gây hại không. Người trực tiếp sản xuất phải có kiến thức về an toàn thực phẩm và đủ sức khoẻ theo quy định.
Giấy có thời hạn, hết hạn phải xin cấp lại. Trong thời gian giấy còn hiệu lực, cơ sở vẫn có thể bị kiểm tra đột xuất; vi phạm nặng có thể bị thu hồi.
Những trường hợp không thuộc diện phải cấp giấy
Nghị định 15/2018/NĐ-CP liệt kê một số loại cơ sở không thuộc diện cấp giấy chứng nhận. Các trường hợp hay gặp với người làm sản vật gồm:
- Sản xuất ban đầu nhỏ lẻ, như hộ trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt quy mô nhỏ bán sản phẩm tươi.
- Sản xuất, kinh doanh thực phẩm không có địa điểm cố định.
- Sơ chế nhỏ lẻ.
- Kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn.
- Cơ sở đã có một trong các chứng nhận hệ thống quản lý như GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 còn hiệu lực.
- Một số loại cơ sở khác theo danh sách trong nghị định, như nhà hàng trong khách sạn, bếp ăn tập thể không có đăng ký ngành nghề kinh doanh thực phẩm.
Được miễn giấy không có nghĩa là được miễn điều kiện
Đây là chỗ nhiều hộ hiểu lầm nhất. Cơ sở không thuộc diện cấp giấy vẫn phải tuân thủ điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tương ứng với loại hình của mình, và vẫn chịu kiểm tra, xử phạt nếu vi phạm. Ở nhiều địa phương, cơ sở nhỏ lẻ được yêu cầu ký bản cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm với cơ quan quản lý.
Một chỗ hay vướng khác là ranh giới giữa sơ chế nhỏ lẻ và sản xuất. Phơi cá, sấy chuối ở sân nhà để bán cho người quen có thể được xem là nhỏ lẻ; nhưng khi đã có xưởng, máy sấy công suất lớn, bao bì in nhãn, bán khắp nơi qua mạng, cơ quan quản lý có thể xem đó là cơ sở sản xuất cần cấp giấy. Không có một con số chung cho mọi tỉnh; hãy hỏi cơ quan quản lý địa phương với mô tả cụ thể quy mô của mình.
Ngoài ra, khi bán cho siêu thị, chuỗi cửa hàng, đơn vị đặt quà doanh nghiệp hay tham gia OCOP, đối tác thường yêu cầu giấy chứng nhận dù luật không bắt buộc với quy mô của bạn. Trong thực tế, giấy này thường là vé vào cửa thị trường hơn là chỉ một nghĩa vụ pháp lý.
Cơ quan nào cấp, theo nhóm sản phẩm
Việc quản lý an toàn thực phẩm được phân theo ngành hàng giữa ba bộ. Cấu trúc chung theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP như sau; ở cấp tỉnh, cơ quan tiếp nhận cụ thể do Ủy ban nhân dân tỉnh phân công, có tỉnh đã có ban quản lý an toàn thực phẩm riêng.
| Nhóm sản phẩm | Ngành quản lý | Ví dụ sản vật |
|---|---|---|
| Nông, lâm, thuỷ sản và sản phẩm chế biến từ chúng | Nông nghiệp (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) | Cá khô, mực khô, nước mắm, chè, cà phê, gạo, mật ong, trái cây sấy |
| Rượu, bia, nước giải khát, bánh kẹo, dầu thực vật, sản phẩm chế biến bột | Công Thương | Rượu đặc sản, bánh pía, kẹo dừa, bánh tráng, miến |
| Thực phẩm chức năng, phụ gia, nước uống đóng chai, nước khoáng | Y tế | Sản phẩm từ sâm, đông trùng hạ thảo làm thực phẩm bảo vệ sức khoẻ |
Chuẩn bị hồ sơ và đón đoàn thẩm định
Các bước dưới đây là khung chung; mẫu đơn và yêu cầu chi tiết tra trên cổng dịch vụ công của tỉnh hoặc hỏi trực tiếp cơ quan tiếp nhận.
- Xác định sản phẩm chính thuộc ngành nào để biết nộp hồ sơ cho cơ quan nào.
- Chuẩn bị giấy đăng ký kinh doanh có ngành nghề phù hợp với sản phẩm.
- Lập bản thuyết minh cơ sở vật chất, trang thiết bị, kèm sơ đồ bố trí khu sản xuất.
- Cho chủ cơ sở và người trực tiếp sản xuất tập huấn, xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm và khám sức khoẻ theo quy định.
- Xét nghiệm nguồn nước dùng trong sản xuất nếu không dùng nước máy, lưu kết quả.
- Tự rà soát xưởng theo các điều kiện: tách khu sạch và khu bẩn, có lưới chống côn trùng, dụng cụ inox hoặc vật liệu an toàn, có nơi rửa tay.
- Nộp hồ sơ, đón đoàn thẩm định, khắc phục những điểm đoàn yêu cầu trong thời hạn được giao.
Sau khi có giấy: duy trì mới là phần khó
Có giấy rồi, cơ sở phải duy trì đúng những điều kiện đã được thẩm định. Đoàn kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất sẽ so thực tế với hồ sơ: xưởng có còn sạch không, có ghi chép nhập nguyên liệu và xuất hàng không, người làm có tuân thủ vệ sinh cá nhân không, có lưu mẫu sản phẩm không.
Nhiều cơ sở chỉ dọn dẹp kỹ trước ngày thẩm định, rồi dần trở lại như cũ. Khi có sự cố như khách phản ánh, ngộ độc hay hàng bị lấy mẫu không đạt, cơ quan quản lý sẽ truy ngược lại, và giấy chứng nhận có thể bị thu hồi. Một bảng phân công vệ sinh dán trong xưởng, một cuốn sổ ghi chép đơn giản, giữ đều đặn hằng ngày có giá trị hơn mọi lần dọn dẹp trước đoàn.
Khi thay đổi lớn như chuyển địa điểm, mở rộng xưởng, thêm dây chuyền hay thêm nhóm sản phẩm khác ngành, hãy hỏi cơ quan cấp giấy xem có phải làm thủ tục cấp lại hoặc điều chỉnh không.
Nhầm lẫn thường gặp giữa các loại giấy
Hộ sản xuất hay nhầm giữa các loại giấy tờ có tên gần giống nhau.
- Giấy đăng ký kinh doanh cho phép hoạt động kinh doanh, không chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm.
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm cấp cho nơi sản xuất, không thay cho hồ sơ công bố từng sản phẩm.
- Phiếu kiểm nghiệm chứng minh một mẫu sản phẩm đạt chỉ tiêu tại thời điểm kiểm, không chứng nhận cả cơ sở.
- Chứng nhận VietGAP, hữu cơ liên quan đến quá trình sản xuất ở vùng trồng, vùng nuôi, không thay giấy an toàn thực phẩm của xưởng chế biến.
- Giấy chứng nhận OCOP là đánh giá phân hạng sản phẩm, không thay thế các giấy tờ pháp lý nói trên.
Câu hỏi thường gặp
Hộ làm mắm ruốc bán ở chợ có cần giấy chứng nhận an toàn thực phẩm không?
Nếu quy mô nhỏ lẻ, bán trực tiếp, có thể không thuộc diện cấp giấy nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện và có thể phải ký cam kết. Khi làm lớn, đóng chai bán rộng, nên hỏi cơ quan quản lý để xác định có phải cấp giấy không.
Đã có chứng nhận HACCP thì có cần giấy an toàn thực phẩm nữa không?
Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, cơ sở có chứng nhận HACCP, ISO 22000 và một số hệ thống khác còn hiệu lực không thuộc diện cấp giấy chứng nhận. Cần giữ chứng nhận còn hạn và tiếp tục duy trì hệ thống.
Giấy chứng nhận có hiệu lực bao lâu?
Giấy có thời hạn theo quy định hiện hành, hết hạn cơ sở phải nộp hồ sơ cấp lại trước thời điểm hết hạn. Kiểm tra ngày hết hạn ghi trên giấy và hỏi cơ quan cấp về thời gian nộp hồ sơ gia hạn.
Sản xuất nhiều nhóm sản phẩm thuộc nhiều bộ thì nộp ở đâu?
Quy định có nguyên tắc phân công cho cơ sở sản xuất nhiều loại sản phẩm, thường căn cứ vào sản phẩm chính hoặc theo phân công của tỉnh. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm tỉnh để nộp đúng nơi.
Làm ở bếp gia đình có được cấp giấy không?
Khó, nếu bếp dùng chung cho sinh hoạt gia đình. Đoàn thẩm định thường yêu cầu khu sản xuất tách biệt, bố trí theo nguyên tắc một chiều. Nhiều hộ cải tạo một phòng riêng hoặc dựng xưởng nhỏ cạnh nhà.
