Biểu trưng OCOP in rất dễ, và đã có trường hợp bị in lên sản phẩm chưa từng được công nhận, hoặc lên sản phẩm đã hết hạn chứng nhận nhiều năm. Với người mua lẻ một hũ mật ong, rủi ro có thể không lớn. Với người đặt vài trăm hộp quà, nhập hàng về cửa hàng hay đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, kiểm tra là việc nên làm.
Không có một nút bấm duy nhất cho mọi sản phẩm, nhưng chuỗi kiểm tra dưới đây đủ để phân biệt sản phẩm OCOP thật với lời quảng cáo. Thường chỉ mất mười lăm đến ba mươi phút.
Năm bước kiểm tra
Làm theo thứ tự, vì mỗi bước dùng thông tin của bước trước:
- Ghi lại đúng thông tin trên bao bì. Tên sản phẩm đầy đủ, quy cách (khối lượng, thể tích), tên và địa chỉ chủ thể, số sao trên biểu trưng. Chụp ảnh mặt trước và mặt nhãn phụ.
- Xin bản chụp giấy chứng nhận. Người bán, nhất là chủ thể hay đại lý chính thức, thường có sẵn. Giấy chứng nhận ghi tên sản phẩm, tên chủ thể, hạng sao, ngày cấp, cơ quan cấp.
- Đối chiếu với quyết định công nhận. Kết quả OCOP hạng ba, bốn sao được công nhận bằng quyết định của Uỷ ban nhân dân tỉnh, kèm danh sách sản phẩm. Quyết định thường được đăng trên cổng thông tin của tỉnh hoặc của Sở Nông nghiệp và Môi trường. Với năm sao, đối chiếu danh sách do cơ quan trung ương công bố.
- So từng chi tiết. Tên sản phẩm, tên chủ thể và hạng sao phải trùng khớp. Khác biệt nhỏ như “chè móc câu” với “chè nõn tôm”, hay chai 500 ml với can 2 lít, có thể là hai sản phẩm khác nhau.
- Tính thời hạn. Giấy chứng nhận có giá trị 36 tháng từ ngày ban hành. Quá thời hạn mà không có quyết định công nhận lại thì sản phẩm không còn được coi là đang đạt hạng.
Tìm quyết định công nhận ở đâu
Cổng thông tin của tỉnh và của Sở. Phần lớn tỉnh đăng quyết định công nhận và danh sách sản phẩm OCOP theo từng đợt. Tìm theo cụm “quyết định công nhận sản phẩm OCOP” kèm tên tỉnh và năm.
Hệ thống thông tin OCOP. Chương trình có hệ thống thông tin quản lý ở cấp quốc gia, ghi nhận sản phẩm đã được công nhận. Mức độ cập nhật phụ thuộc vào việc các tỉnh nhập dữ liệu, nên không thấy trên đó chưa chắc là hàng giả; khi đó quay lại quyết định của tỉnh.
Đầu mối OCOP của tỉnh. Bộ phận điều phối nông thôn mới hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường là nơi trả lời chính thức. Với đơn hàng lớn, gọi hoặc gửi văn bản hỏi là cách chắc chắn nhất.
Lưu ý sau sáp nhập tỉnh. Từ 1/7/2025, nhiều tỉnh đã hợp nhất. Quyết định công nhận trước thời điểm đó mang tên tỉnh cũ, ví dụ Bắc Giang, Hải Dương, Tiền Giang; khi tìm cần dùng cả tên tỉnh cũ lẫn tỉnh mới.
Dấu hiệu cần dừng lại hỏi kỹ
Không phải dấu hiệu nào cũng là gian lận, nhưng gặp những điều sau thì đừng đặt hàng trước khi có câu trả lời rõ:
| Dấu hiệu | Có thể là | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Người bán không đưa được giấy chứng nhận | Không có chứng nhận, hoặc chỉ là đại lý không nắm hồ sơ | Hỏi tên chủ thể, tự tra quyết định của tỉnh |
| Tên trên giấy khác tên trên bao bì | Sản phẩm khác của cùng cơ sở | Chỉ coi sản phẩm đúng tên là OCOP |
| Biểu trưng có sao nhưng không thấy năm công nhận, giấy cấp đã lâu | Chứng nhận có thể đã hết hạn | Hỏi quyết định công nhận lại |
| Quảng cáo “cả cửa hàng toàn hàng OCOP” | Cách nói gộp | Kiểm tra từng sản phẩm định mua |
| Biểu trưng mờ, lệch màu, dán đè bằng tem rời | Bao bì in thiếu chuẩn hoặc gắn thêm sau | Xem bao bì gốc tại cơ sở, so với ảnh chính thức |
Trường hợp riêng: mua trên sàn thương mại điện tử
Trên sàn, tên gian hàng thường khác tên chủ thể OCOP. Một cửa hàng có thể bán lại sản phẩm OCOP thật, điều đó hợp pháp; nhưng cũng có cửa hàng gắn chữ “OCOP” vào tên sản phẩm chỉ để dễ tìm. Hãy đọc kỹ ảnh nhãn phụ để xác định ai là cơ sở sản xuất, rồi tra theo tên cơ sở đó chứ không theo tên gian hàng.
Đánh giá sao của khách trên sàn là một chuyện hoàn toàn khác hạng sao OCOP. Một sản phẩm có năm sao đánh giá của người mua chưa chắc có chứng nhận OCOP nào. Một số trang bán hàng còn cố ý đặt hai thứ cạnh nhau để gây nhầm lẫn.
Khi nhận hàng, so bao bì thực tế với ảnh trên trang. Nếu biểu trưng OCOP có trên ảnh nhưng không có trên hàng nhận được, hoặc ngược lại, đó là dấu hiệu nguồn hàng không thống nhất.
Mua ở hội chợ, điểm bán OCOP: kiểm tra nhanh tại chỗ
Điểm bán do tỉnh hỗ trợ. Nhiều tỉnh có điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, thường đặt ở trung tâm thành phố, khu du lịch hoặc trạm dừng nghỉ. Hàng ở đây thường đã được chọn lọc, nhưng vẫn nên nhìn năm công nhận vì có thể còn hàng cũ.
Gian hàng hội chợ. Ở hội chợ, chủ thể thường mang theo giấy chứng nhận bản gốc hoặc bản sao để trưng bày. Đây là lúc dễ xin chụp lại nhất, và cũng là lúc hỏi được trực tiếp người làm về mùa vụ, vùng nguyên liệu.
Quầy đặc sản ở điểm du lịch. Đây là nơi lẫn lộn nhiều nhất: hàng OCOP thật nằm cạnh hàng không rõ nguồn, người bán không phải chủ thể và nhiều khi không nắm hồ sơ. Ghi lại tên cơ sở trên nhãn, tra sau khi về cũng chưa muộn nếu bạn định đặt thêm.
Hỏi một câu đơn giản. Hỏi người bán sản phẩm được công nhận đợt nào, năm nào. Người nắm hàng sẽ trả lời ngay; câu trả lời vòng vo là tín hiệu để kiểm tra kỹ hơn.
Vì sao sản phẩm thật vẫn có thể “không tra ra”
Không ít người tra không ra rồi vội kết luận hàng giả. Có vài lý do hợp lệ khiến việc tra cứu khó: tên thương mại trên bao bì được rút gọn so với tên trong quyết định; chủ thể đã đổi tên hoặc chuyển từ hộ kinh doanh sang hợp tác xã; quyết định được ban hành dưới tên tỉnh cũ trước khi sáp nhập; hoặc tỉnh chỉ đăng quyết định dạng văn bản quét, công cụ tìm kiếm không đọc được chữ.
Cách xử lý là đổi từ khoá: tìm theo tên chủ thể thay vì tên sản phẩm, tìm theo tên huyện cũ, tên xã, hoặc theo loại sản phẩm kèm năm. Nếu vẫn không thấy, hỏi thẳng người bán số quyết định và ngày ban hành; có số quyết định trong tay thì việc tìm văn bản gốc nhanh hơn nhiều.
Doanh nghiệp đặt hàng số lượng lớn nên lưu những gì
Nếu bạn định in chữ OCOP lên thiệp, catalog hay hồ sơ thầu, hãy giữ đủ bộ giấy tờ sau để tránh rắc rối về sau:
- Bản chụp giấy chứng nhận OCOP còn hiệu lực của đúng sản phẩm.
- Số và ngày quyết định công nhận của tỉnh hoặc của cơ quan trung ương.
- Hồ sơ tự công bố hoặc đăng ký sản phẩm theo quy định an toàn thực phẩm, nếu là thực phẩm.
- Phiếu kết quả kiểm nghiệm gần nhất, nếu chủ thể cung cấp được.
- Hợp đồng hoặc hoá đơn ghi đúng tên sản phẩm như trên giấy chứng nhận.
Câu hỏi thường gặp
Không tìm thấy sản phẩm trên hệ thống OCOP quốc gia thì có phải hàng giả không?
Chưa chắc. Dữ liệu trên hệ thống phụ thuộc việc tỉnh cập nhật. Hãy tìm quyết định công nhận của Uỷ ban nhân dân tỉnh nơi chủ thể đóng trụ sở; nếu có tên sản phẩm trong danh sách và còn hạn thì sản phẩm hợp lệ.
Người bán lại có được quảng cáo hàng OCOP không?
Được, nếu bán đúng sản phẩm đã được công nhận và còn hiệu lực. Người bán lại không được tự gắn biểu trưng OCOP lên sản phẩm khác hay lên hàng tự đóng gói lại từ hàng xá.
Giấy chứng nhận OCOP có mã QR để quét không?
Tuỳ địa phương và thời điểm cấp. Nếu có mã, nên quét bằng ứng dụng camera thông thường và xem đường dẫn có thuộc trang của cơ quan nhà nước hay không. Mã dẫn tới trang bán hàng không có giá trị xác minh.
Thấy sản phẩm gắn biểu trưng OCOP sai thì báo ở đâu?
Có thể phản ánh tới Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc bộ phận điều phối nông thôn mới của tỉnh nơi chủ thể đăng ký, kèm ảnh bao bì và nơi bán. Với hàng bày bán ở chợ, siêu thị, lực lượng quản lý thị trường địa phương cũng tiếp nhận.
Sản phẩm đổi bao bì mới thì chứng nhận OCOP còn dùng được không?
Nếu vẫn là sản phẩm đó, cùng chủ thể và trong thời hạn, chứng nhận vẫn gắn với sản phẩm. Thay đổi lớn về thành phần, quy cách hay tên thương mại thì nên hỏi đầu mối OCOP của tỉnh xem có phải đánh giá lại không.
