Nhiều người nghĩ một sản phẩm đã được gắn sao OCOP thì giữ danh hiệu mãi. Thực tế, giấy chứng nhận OCOP cho sản phẩm đạt từ ba đến năm sao chỉ có giá trị 36 tháng kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền ban hành. Quy định này có từ bộ tiêu chí năm 2023 và tiếp tục được giữ trong bộ tiêu chí mới ban hành năm 2026.
Thời hạn ba năm tạo ra một vùng xám mà người mua ít để ý: bao bì in biểu trưng vẫn nằm trên kệ trong khi chứng nhận đã hết, hoặc sản phẩm đã được đánh giá lại ở hạng khác nhưng bao bì cũ vẫn in số sao cũ.
Bài này giải thích ba tình huống sau khi được công nhận: công nhận lại khi hết hạn, nâng hạng khi sản phẩm tốt lên, và thu hồi khi có vi phạm, cùng những gì người mua, người bán lại nên làm trong từng tình huống.
Vì sao chứng nhận phải có thời hạn
Hạng sao là kết quả chấm điểm vào một thời điểm. Ba năm sau, cơ sở có thể đã mở rộng, đổi nguồn nguyên liệu, đổi người quản lý, thậm chí ngừng sản xuất. Thời hạn buộc chủ thể quay lại hội đồng để chứng minh sản phẩm vẫn giữ được tiêu chuẩn đã cam kết.
Thời hạn cũng là công cụ để chương trình không phình ra những danh sách “sản phẩm OCOP” trên giấy mà không còn trên thị trường. Bộ tiêu chí năm 2026 nhấn mạnh việc kiểm tra, giám sát sau công nhận, coi đây là một khâu trong quy trình chứ không phải việc làm thêm.
Với sản phẩm được công nhận theo bộ tiêu chí cũ năm 2019 trước ngày 24/2/2023, quy định chuyển tiếp của bộ tiêu chí năm 2023 cho bảo lưu 36 tháng kể từ ngày được công nhận. Tức là đến nay, phần lớn chứng nhận cấp theo bộ tiêu chí cũ đều đã phải đánh giá lại nếu chủ thể muốn giữ sao.
Ba tình huống sau khi được công nhận
Công nhận lại khi hết hạn. Trước hoặc khi hết 36 tháng, chủ thể đăng ký đánh giá lại ở đợt đánh giá của tỉnh. Hội đồng chấm lại theo bộ tiêu chí đang có hiệu lực. Kết quả có thể giữ nguyên hạng, lên hạng hoặc xuống hạng; nếu không đăng ký, sản phẩm thôi được coi là sản phẩm OCOP.
Nâng hạng giữa chừng. Chủ thể không phải chờ hết hạn mới được nâng hạng. Khi sản phẩm đã cải thiện, ví dụ có thêm hệ thống quản lý chất lượng, mở thêm kênh phân phối, hoàn thiện bao bì, chủ thể có thể đăng ký đánh giá nâng hạng. Sản phẩm bốn sao muốn lên năm sao phải qua đề xuất của tỉnh và hội đồng trung ương.
Thu hồi giấy chứng nhận. Bộ tiêu chí mới nêu rõ các căn cứ thu hồi: gian lận hồ sơ, vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ, hoặc chủ thể không còn sản xuất sản phẩm đó. Khi bị thu hồi, chủ thể không được tiếp tục dùng biểu trưng OCOP cho sản phẩm.
Người mua gặp gì trên thị trường và hiểu thế nào
Các tình huống dưới đây đều có thật ngoài quầy đặc sản. Bảng giúp bạn đọc đúng ý nghĩa của từng trường hợp:
| Bạn thấy | Thực tế có thể là | Nên làm |
|---|---|---|
| Biểu trưng OCOP trên bao bì, không ghi năm | Còn hạn hoặc đã hết hạn, chưa thể biết | Hỏi năm công nhận, tra quyết định của tỉnh |
| Bao bì mới ghi bốn sao, bao bì cũ cùng loại ghi ba sao | Sản phẩm đã được nâng hạng | Hàng mới có thông tin cập nhật hơn, nên ưu tiên |
| Quyết định công nhận năm đã cách đây hơn ba năm | Có thể đã công nhận lại ở quyết định khác, cũng có thể không | Tìm quyết định mới hơn có tên sản phẩm |
| Cơ sở đã đổi tên hoặc chuyển thành hợp tác xã | Chủ thể thay đổi, chứng nhận cũ có thể không còn đúng tên | Hỏi chủ thể hiện tại có giấy chứng nhận mang tên mới không |
| Báo địa phương đưa tin sản phẩm vi phạm | Có thể đã hoặc sắp bị thu hồi | Tạm ngưng mua, chờ thông báo chính thức |
Hàng tồn in biểu trưng cũ: chuyện khó nói của người bán lại
Bao bì in số lượng lớn thì rẻ, nên nhiều cơ sở đặt in đủ dùng vài năm. Khi chứng nhận hết hạn mà chưa kịp đánh giá lại, hoặc bị xuống hạng, hộp in sẵn trở thành vấn đề. Cách làm đúng là dừng dùng bao bì mang biểu trưng không còn giá trị, hoặc che, sửa phần biểu trưng theo hướng dẫn của cơ quan quản lý địa phương.
Với cửa hàng bán lại, rủi ro nằm ở chỗ họ nhập hàng từ lâu và không theo dõi tình trạng chứng nhận của từng chủ thể. Khách hỏi “hàng này OCOP mấy sao”, người bán đọc theo bao bì, nhưng bao bì chỉ đúng tại thời điểm in.
Nếu bạn là người bán lại, hãy lập một bảng đơn giản: tên sản phẩm, chủ thể, hạng sao, số quyết định, ngày hết hạn. Mỗi quý rà một lần, hàng nào sắp hết hạn thì hỏi chủ thể kế hoạch đánh giá lại. Việc này mất chừng một buổi nhưng tránh được việc quảng cáo sai với khách.
Bộ tiêu chí đổi thì sản phẩm đã có sao ra sao
Bộ tiêu chí OCOP đã thay ba lần: năm 2019, năm 2023 và năm 2026. Mỗi lần thay, câu hỏi chung của chủ thể là sản phẩm đã được công nhận có phải chấm lại ngay không. Cách làm thường thấy là giữ hiệu lực chứng nhận đã cấp cho tới hết thời hạn, và áp dụng bộ tiêu chí mới cho các lần đánh giá, đánh giá lại về sau.
Với quy định chuyển tiếp cụ thể của văn bản năm 2026, chủ thể nên hỏi trực tiếp đầu mối OCOP của tỉnh, vì hướng dẫn thực hiện ở từng địa phương có thể có chi tiết riêng. Với người mua, điều đáng nhớ chỉ là: chứng nhận còn trong 36 tháng thì vẫn là chứng nhận hợp lệ, bất kể được cấp theo bộ tiêu chí nào.
Chủ thể muốn giữ sao nên chuẩn bị gì trước kỳ đánh giá lại
Phần này hữu ích nếu bạn là hợp tác xã, hộ sản xuất hoặc người tư vấn cho họ. Chuẩn bị sớm giúp tránh cảnh chứng nhận hết hạn giữa mùa bán hàng:
- Ghi lịch ngày hết hạn ngay khi nhận giấy chứng nhận, đặt nhắc trước ít nhất sáu tháng.
- Theo dõi lịch các đợt đánh giá của tỉnh; theo quy định mới, mỗi tỉnh tổ chức ít nhất hai đợt mỗi năm.
- Cập nhật hồ sơ an toàn thực phẩm, kết quả kiểm nghiệm còn hạn, giấy tờ pháp lý nếu có thay đổi.
- Đối chiếu sản phẩm với bộ tiêu chí đang có hiệu lực, vì tiêu chí có thể đã khác lúc được công nhận lần đầu.
- Giữ hồ sơ bán hàng, hợp đồng liên kết vùng nguyên liệu, tài liệu quảng bá; đây là bằng chứng cho phần tổ chức sản xuất và tiếp thị.
- Tính lượng bao bì in mới vừa đủ cho chu kỳ còn lại của chứng nhận, tránh tồn hộp khi đổi hạng.
Câu hỏi thường gặp
Chứng nhận OCOP hết hạn thì sản phẩm có bị cấm bán không?
Không. Sản phẩm vẫn được bán bình thường nếu đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm và nhãn hàng hoá. Chỉ là sản phẩm không còn được giới thiệu là sản phẩm OCOP và không được dùng biểu trưng OCOP cho đến khi được công nhận lại.
Đánh giá lại có phải làm hồ sơ từ đầu không?
Chủ thể phải nộp hồ sơ theo yêu cầu của bộ tiêu chí đang có hiệu lực tại thời điểm đánh giá. Nhiều giấy tờ có thể dùng lại nếu còn hạn, nhưng kết quả kiểm nghiệm, giấy phép đã hết hạn thì phải bổ sung. Đầu mối OCOP của tỉnh sẽ hướng dẫn cụ thể.
Sản phẩm có thể bị hạ hạng khi đánh giá lại không?
Có. Hội đồng chấm theo tiêu chí hiện hành; nếu sản phẩm không còn đáp ứng như trước, hoặc tiêu chí mới chặt hơn, kết quả có thể thấp hơn. Khi đó chủ thể phải dùng số sao mới trên bao bì.
Ai có quyền thu hồi chứng nhận OCOP?
Cơ quan đã công nhận có thẩm quyền thu hồi: Uỷ ban nhân dân tỉnh với hạng ba, bốn sao, cơ quan trung ương với hạng năm sao. Căn cứ thu hồi gồm gian lận hồ sơ, vi phạm chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu trí tuệ hoặc ngừng sản xuất.
Mua hàng có biểu trưng OCOP đã hết hạn có sao không?
Với người mua lẻ, hàng vẫn có thể dùng bình thường nếu còn hạn sử dụng và đúng chất lượng. Vấn đề nằm ở thông tin: bạn đang trả tiền cho một danh hiệu không còn hiệu lực. Với quà doanh nghiệp, nên chọn hàng có chứng nhận còn hạn.
