Tủ lạnh không phải một khối lạnh đồng đều. Giữa cánh cửa và vách sau, giữa ngăn trên và ngăn dưới có thể chênh vài độ, đủ để quyết định một khay cá giữ được hai ngày hay chỉ một ngày, một hũ mắm có làm cả tủ ám mùi hay không.
Sắp xếp theo nhiệt độ từng vùng là cách rẻ nhất để vừa an toàn hơn, vừa giảm lãng phí, nhất là với nhà hay nhận sản vật quê gửi lên theo từng đợt.
Mức nhiệt nên đặt
Ngăn mát nên giữ từ khoảng 0°C đến 4°C, không vượt quá 5°C. Ngăn đông nên ở khoảng -18°C. Đây là mốc mà các cơ quan an toàn thực phẩm khuyến nghị cho gia đình, đủ để làm chậm phần lớn vi khuẩn gây bệnh ở ngăn mát và gần như dừng chúng ở ngăn đông.
Núm chỉnh số 1, 2, 3 trên nhiều tủ không cho biết nhiệt độ thật. Cách chắc nhất là đặt một nhiệt kế nhỏ ở giữa ngăn mát, đọc vào buổi sáng trước khi mở tủ nhiều lần. Tủ hiển thị số điện tử cũng nên kiểm tra lại, vì cảm biến chỉ đo ở một điểm.
Mùa hè, phòng bếp nóng, nhà đông người mở tủ liên tục thì nhiệt độ trong tủ dễ trồi lên. Những dịp tủ chất đầy như trước Tết là lúc nên kiểm tra kỹ nhất.
Bản đồ nhiệt độ trong tủ lạnh và nên để gì
Với tủ ngăn đá trên phổ biến; tủ ngăn đông dưới hay tủ nhiều cửa có thể khác, hãy đo để biết tủ nhà mình:
| Vị trí | Đặc điểm | Nên để |
|---|---|---|
| Cánh cửa | Ấm nhất, dao động nhiều mỗi lần mở | Nước mắm, nước tương, tương ớt, nước uống; không để sữa tươi, trứng nếu có chỗ khác |
| Ngăn trên | Nhiệt độ khá ổn định | Đồ ăn chín, thức ăn thừa, giò chả, đồ nguội, sữa chua |
| Ngăn giữa | Ổn định | Trứng, phô mai, hũ mắm đậy kín, đồ khô dẻo |
| Ngăn dưới cùng, gần vách sau | Thường lạnh nhất | Thịt, cá, hải sản sống, trong hộp kín hoặc khay hứng nước |
| Ngăn rau củ | Ẩm hơn, kín gió | Rau ăn lá, rau thơm, củ quả cần giữ ẩm |
| Ngăn đông | Khoảng -18°C | Thịt cá để lâu, đồ đã chia phần, bánh chưng, chả để dành |
Chống nhiễm chéo: nguyên tắc sống dưới, chín trên
Đồ sống luôn ở dưới đồ chín. Dịch từ thịt cá sống có thể chứa vi khuẩn như Salmonella, Vibrio. Nếu để trên, dịch nhỏ xuống đĩa giò hay hộp rau ăn sống là nguồn ngộ độc điển hình.
Mọi thứ đều có hộp hoặc màng bọc. Không để bát thức ăn hở. Hộp kín vừa chống nhiễm chéo vừa giữ ẩm và chặn mùi.
Rau ăn sống tách riêng. Rau thơm, xà lách, dưa chuột ăn sống nên rửa, để ráo rồi cho vào hộp riêng, không chung ngăn với thịt sống.
Trứng mua ở chợ. Trứng có thể dính phân trên vỏ; để trong hộp đựng, không để trứng lăn lóc chạm vào thực phẩm khác. Chỉ rửa trứng ngay trước khi dùng.
Sản vật quê vào tủ thế nào
Mắm, mắm tôm, mắm ruốc, dưa muối có mùi mạnh, nên đựng hũ thủy tinh nắp kín, có thể bọc thêm túi zip bên ngoài. Đặt ở ngăn giữa hoặc ngăn dưới, xa bơ, sữa, bánh vốn rất dễ ám mùi.
Giò, chả, nem chua để nguyên lá hoặc bọc kín, ngăn trên. Nem chua là món lên men, để ngăn mát sẽ chậm chua lại; ăn trong vài ngày theo hướng dẫn của cơ sở làm nem. Giò lụa để ngăn mát lâu dễ bị nhớt mặt và cứng; muốn để lâu hơn thì chia khúc cấp đông.
Trái cây nhiệt đới như xoài, chuối, bơ, sầu riêng chưa chín không nên cho vào tủ sớm vì lạnh làm hỏng quá trình chín và có thể làm thâm vỏ. Để chín ở nhiệt độ phòng rồi mới cho vào tủ để kéo dài thêm vài ngày. Vải, nhãn, chôm chôm thì nên vào ngăn mát ngay, bọc túi có lỗ để giữ ẩm.
Đồ khô dẻo như khô bò, mực một nắng, cá khô dứa để hộp kín ở ngăn giữa hoặc ngăn đông nếu chưa dùng ngay. Đồ khô kiệt như trà, hạt, bánh tráng không cần chiếm chỗ trong tủ.
Những sai lầm thường gặp
- Nhồi tủ quá đầy: khí lạnh không lưu thông, có chỗ ấm hơn 5°C mà không ai biết.
- Để thức ăn nóng nguội hẳn ngoài bếp nhiều giờ rồi mới cất.
- Dùng túi nilon mỏng buộc đồ sống, dịch rỉ ra khắp ngăn.
- Cất đồ ăn thừa "để mai tính" rồi quên cả tuần.
- Không vệ sinh ngăn rau: rau úng để lâu làm lây hư sang rau mới.
- Tắt tủ khi đi vắng dài ngày mà vẫn để đồ bên trong.
Thói quen giữ tủ an toàn mỗi tuần
Không cần đổ cả tủ ra lau mỗi ngày; vài việc nhỏ đều đặn là đủ:
- Đầu tuần, kiểm tra nhiệt kế ngăn mát và ngăn đông.
- Gom đồ ăn thừa, hộp đã mở lên phía trước để dùng trước; áp dụng nguyên tắc vào trước, ra trước.
- Bỏ đồ đã quá hạn hoặc đã để quá 3–4 ngày với món chín.
- Lau ngay khi có dịch thịt cá rỉ ra, bằng nước ấm và xà phòng, sau đó lau khô.
- Mỗi tháng vệ sinh kỹ ngăn rau và gioăng cửa, nơi hay tích bẩn và mốc.
- Khử mùi bằng hộp nhỏ đựng than hoạt tính hoặc bột baking soda; thay định kỳ.
Tủ lạnh nhỏ, nhà đông người: ưu tiên chỗ cho gì
Căn hộ thuê, phòng trọ thường chỉ có tủ nhỏ. Khi chỗ chật, ưu tiên ngăn mát cho thứ thật sự cần lạnh: thịt cá sống dùng trong hai ngày, đồ ăn chín, sữa, trứng, rau ăn lá. Những món chiếm chỗ mà không bắt buộc lạnh như chai nước mắm còn nguyên, củ hành tỏi, khoai, bánh kẹo khô, trái cây chưa chín nên đưa ra ngoài.
Ngăn đá nhỏ thì đông theo túi mỏng, dựng đứng như xếp sách để tận dụng chiều cao và dễ lấy. Khi nhận một thùng sản vật lớn từ quê, đừng cố nhồi hết vào tủ; phần nào không cất lạnh được thì nấu chín ngay, chia cho hàng xóm, hoặc chế biến thành món để được lâu hơn như ruốc, kho mặn.
Thịt cá chợ sáng: sơ chế trước khi cất
Thói quen đi chợ một lần cho cả tuần làm tủ lạnh phải gánh nhiều hơn. Thịt cá mua ở chợ truyền thống thường đã nằm ngoài vài giờ, vì vậy về nhà nên xử lý ngay. Cá làm sạch vảy, ruột, mang, rửa và lau khô trước khi cất; phần nào nấu trong một hai ngày để ngăn mát, phần còn lại chia túi cấp đông. Tôm mực tương tự: để nguyên túi chợ ướt sũng nước vào tủ là cách làm hỏng nhanh nhất.
Thịt lợn, thịt bò nên chia phần theo bữa, cho vào hộp hoặc túi kín, đặt ở ngăn dưới cùng. Không rửa thịt dưới vòi nước rồi để ướt trên kệ bếp, vì nước bắn ra làm vương vãi vi khuẩn. Nếu cần rửa, rửa trong chậu và vệ sinh bồn rửa ngay sau đó.
Rau mua về nên nhặt bỏ lá dập úng, để ráo nước rồi bọc giấy hoặc cho vào túi có lỗ trước khi cất ngăn rau. Rau quá ướt trong túi kín sẽ úng nhanh; rau quá khô sẽ héo. Các loại củ như khoai lang, khoai tây, hành tím, tỏi không cần vào tủ lạnh mà nên để nơi khô thoáng, tối.
Đi vắng dài ngày và chuyển nhà
Trước khi đi xa. Dùng hết hoặc cấp đông đồ dễ hỏng ở ngăn mát; để tủ chạy bình thường. Một mẹo đơn giản để biết có mất điện lâu khi vắng nhà: để một cốc nước đá đã đông, đặt một đồng xu trên mặt. Về nhà thấy đồng xu chìm xuống đáy nghĩa là đá đã tan hẳn rồi đông lại, đồ trong ngăn đông cần kiểm tra kỹ.
Chuyển nhà, chuyển tủ. Dọn sạch tủ trước, chuyển đồ đông vào thùng xốp có đá. Tủ sau khi vận chuyển nên để đứng yên một thời gian trước khi cắm điện theo hướng dẫn của nhà sản xuất, rồi chờ đủ lạnh mới cho đồ vào.
Tủ mới mua. Chạy không tải vài giờ, kiểm tra nhiệt độ bằng nhiệt kế trước khi chất đồ, tránh cho hàng loạt đồ ấm vào tủ chưa đủ lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Ngăn mát bao nhiêu độ là đúng?
Nên trong khoảng 0–4°C, không vượt 5°C. Dùng nhiệt kế đặt giữa ngăn để kiểm tra, vì núm chỉnh số trên tủ không cho biết nhiệt độ thật.
Có nên để trứng ở cánh cửa tủ lạnh?
Cánh cửa là nơi ấm và dao động nhiệt nhiều nhất. Nếu có chỗ, nên để trứng trong hộp ở ngăn giữa. Trứng mua ở chợ chỉ rửa ngay trước khi dùng.
Mắm tôm để tủ lạnh làm ám mùi cả tủ, phải làm sao?
Đựng trong hũ thủy tinh nắp gioăng, bọc thêm túi zip bên ngoài, đặt xa bơ sữa và bánh. Một hộp than hoạt tính trong tủ giúp giảm mùi.
Sầu riêng, xoài chưa chín có nên cho vào tủ không?
Không nên. Lạnh làm quả nhiệt đới chín không đều và có thể thâm vỏ. Để chín ở nhiệt độ phòng rồi mới cất ngăn mát để kéo dài thêm vài ngày.
Thức ăn thừa nên để ngăn nào?
Ngăn trên hoặc ngăn giữa, trong hộp kín, phía trên đồ sống. Dùng trong khoảng 3–4 ngày và chỉ hâm lượng cần ăn.
Mất điện vài tiếng có phải bỏ đồ trong tủ không?
Giữ cửa tủ đóng kín, tủ mát thường giữ lạnh được vài giờ, tủ đông đầy giữ được lâu hơn. Đồ dễ hỏng trong ngăn mát đã ấm trên 5°C quá vài giờ thì nên bỏ.
