Trên cùng một hộp trà quà biếu có thể có tới ba loại tem: một tem bạc lấp lánh, một tem dán niêm nắp hộp và một tem có mã QR. Người mua thường gọi chung là "tem chống giả", nhưng mỗi loại làm một việc khác nhau và có điểm yếu riêng.
Phân biệt được tem chống giả với tem truy xuất giúp bạn biết nên kiểm cái gì, và không bị đánh lừa bởi một con tem lấp lánh dán lên hàng không rõ nguồn.
Hai mục đích khác nhau
Tem chống giả trả lời câu hỏi: hộp này có đúng là của đơn vị in trên nhãn không. Nó dựa vào công nghệ in khó sao chép, như hình ba chiều đổi màu, mực đặc biệt, giấy dễ vỡ, lớp cào phủ mã bí mật. Nếu tem thật, khả năng cao là sản phẩm đi ra từ đơn vị đó.
Tem truy xuất trả lời câu hỏi khác: sản phẩm này đi qua những khâu nào, lô nào, ai chịu trách nhiệm ở mỗi khâu. Nó dựa vào dữ liệu được ghi trong một hệ thống, gắn với mã trên tem. Tem truy xuất không cần in cầu kỳ; cái quý là dữ liệu đằng sau.
Nhiều tem trên thị trường gộp cả hai chức năng: vừa có lớp ba chiều, vừa có mã QR riêng cho từng tem. Nhưng cũng có tem chỉ có một chức năng mà quảng cáo như có cả hai. Biết tách ra giúp bạn kiểm đúng chỗ.
Các loại tem hay gặp trên sản vật
Mỗi loại có cách kiểm riêng. Không loại nào là tuyệt đối; kẻ làm giả có thể sao chép tem rẻ khá dễ.
| Loại tem | Hoạt động thế nào | Cách kiểm nhanh | Điểm yếu |
|---|---|---|---|
| Tem ba chiều, tem bảy màu | Hình đổi màu, đổi hình khi nghiêng | Nghiêng dưới đèn, hình phải chuyển rõ, nét sắc | Tem ba chiều loại phổ thông dễ mua, dễ chép |
| Tem vỡ, tem niêm phong | Giấy giòn, bóc ra là rách | Xem tem còn nguyên, không có vết dao, keo dư | Không chứng minh gì nếu dán lên hàng giả từ đầu |
| Tem cào | Lớp phủ che mã bí mật, cào ra để xác thực | Cào, nhập mã theo cách hướng dẫn trên tem | Người mua hay bỏ qua bước xác thực |
| Tem QR tĩnh | Mọi tem cùng một mã | Quét, xem thông tin chung | Chụp lại là in được, không phân biệt từng hộp |
| Tem QR định danh | Mỗi tem một mã riêng, hệ thống ghi số lần quét | Quét, đọc thông báo số lần quét và lô hàng | Chỉ có tác dụng khi người mua đọc kỹ kết quả |
| Tem kết hợp | Ba chiều kèm mã định danh, mã cào | Kiểm từng lớp theo thứ tự | Giá cao, thường chỉ dùng cho hàng đắt |
Kiểm tem ba chiều bằng mắt
Nghiêng chứ đừng chỉ nhìn thẳng. Tem ba chiều chất lượng cho thấy hình thay đổi rõ ràng theo góc nhìn: chữ hiện ra rồi mất, màu chuyển từ xanh sang tím, hình nền chuyển động. Tem chép thường chỉ lấp lánh đều, nhìn góc nào cũng giống nhau.
Nhìn đường viền và chữ nhỏ. Tem thật có chữ siêu nhỏ, đường nét sắc. Tem in lại thường nhoè ở chữ nhỏ, viền răng cưa, màu bị loang.
So với hộp cùng loại. Nếu có thể, so với một sản phẩm cùng lô mua ở kênh chính hãng. Tem khác vị trí dán, khác kích thước, khác hoạ tiết là dấu hiệu đáng ngờ.
Đừng tin vào việc tem có hay không. Một tem ba chiều phổ thông có thể đặt in với số lượng lớn, giá rất rẻ. Hàng giả dán tem bóng loáng hơn hàng thật cũng không hiếm.
Kiểm tem truy xuất: đọc dữ liệu, đừng chỉ nhìn tem
Với tem có mã định danh, giá trị nằm ở kết quả trả về. Khi quét, hãy đọc kỹ: tên sản phẩm có trùng không, lô hàng và ngày sản xuất có khớp với nhãn không, hệ thống có báo đây là lần quét đầu tiên hay đã quét nhiều lần, ở đâu. Một hộp mới mua mà hệ thống báo đã quét nhiều lần ở các tỉnh khác nhau là dấu hiệu mã bị sao chép.
Theo Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, hệ thống truy xuất nguồn gốc phải bảo đảm các nguyên tắc như "một bước trước, một bước sau", tính minh bạch và sự tham gia của các bên trong chuỗi. Người mua không cần thuộc văn bản, nhưng có thể dùng tinh thần đó để đánh giá: trang kết quả có cho biết sản phẩm đến từ đâu ngay trước khâu đóng gói và đi đâu sau đó không, hay chỉ có lời giới thiệu chung chung.
Nếu tem có lớp cào, cào và xác thực theo đúng hướng dẫn in trên tem. Cẩn thận với hướng dẫn yêu cầu gửi tin nhắn tới đầu số tính phí cao, hoặc nhập thông tin cá nhân không liên quan.
Tình huống tem bị lợi dụng
Những cách dưới đây đã được cơ quan chức năng và báo chí nhắc nhiều lần với hàng hoá nói chung, áp dụng được cho sản vật.
- Thu gom vỏ hộp, chai, hũ có tem thật rồi đóng hàng giả vào, đặc biệt với rượu, mật ong, yến sào.
- Bóc tem từ hàng thật bằng nhiệt rồi dán sang hàng khác; tem vỡ chất lượng kém có thể bóc mà không rách.
- In tem QR tĩnh chép từ hàng thật, quét vẫn ra trang của doanh nghiệp thật.
- Dán tem "chống giả" do chính cơ sở làm giả đặt in, dẫn về trang tự dựng.
- Dán tem lên hàng chia nhỏ từ bao lớn không rõ nguồn, tạo cảm giác hàng có kiểm soát.
Mua làm quà: kiểm trước khi trao tay
Với quà biếu, sai sót ảnh hưởng tới cả người tặng. Dành vài phút kiểm theo thứ tự này ngay khi nhận hàng, trước khi gói lại.
- Đối chiếu tên sản phẩm, khối lượng, đơn vị chịu trách nhiệm trên nhãn với thông tin người bán đã giới thiệu.
- Nhìn tem dưới ánh sáng mạnh, nghiêng nhiều góc, xem có vết bóc, vết keo, mép tem bị cắt không.
- Quét mã truy xuất nếu có, đọc lô hàng, ngày sản xuất, số lần quét; chụp lại màn hình kết quả.
- Kiểm hạn sử dụng còn đủ dài để người nhận dùng thoải mái, nhất là quà gửi đi xa hoặc quà Tết.
- Giữ hoá đơn, phiếu bảo hành nếu có, để khi người nhận phát hiện vấn đề còn có căn cứ làm việc với người bán.
- Không bóc tem niêm phong để "xem thử", vì người nhận sẽ khó tin hộp còn nguyên vẹn.
Tem chỉ là một lớp, kênh mua mới là lớp chính
Không có loại tem nào thay được việc mua đúng nơi. Với sản vật giá trị cao, hãy ưu tiên mua tại cửa hàng của chính cơ sở sản xuất, đại lý được công bố, hoặc nhà bán lẻ có địa chỉ rõ ràng và xuất hoá đơn. Giữ hoá đơn, ảnh chụp tem và kết quả quét.
Nếu tem có dấu hiệu bị bóc dán, hệ thống báo bất thường hoặc thông tin không khớp, bạn có thể liên hệ trực tiếp đơn vị có tên trên nhãn để xác minh. Doanh nghiệp làm thật thường có kênh tiếp nhận và rất quan tâm đến hàng nhái thương hiệu của họ.
Một nguyên tắc dễ nhớ: tem càng nhiều lớp, giá càng cao, thì càng phải đi kèm kênh bán chính thức. Hộp yến, hộp sâm dán tem rất cầu kỳ nhưng bán qua tài khoản mạng xã hội không tên tuổi, giá thấp hơn hẳn mặt bằng, thì chính sự chênh lệch giá là dấu hiệu rõ hơn bất cứ con tem nào. Hàng thật có chi phí thật; giá rẻ bất thường thường có lý do.
Câu hỏi thường gặp
Tem bảy màu có chứng minh hàng thật không?
Không. Tem ba chiều phổ thông dễ đặt in. Nó chỉ có giá trị khi có hoạ tiết riêng, khó chép và bạn biết hình dạng tem thật để so.
Hộp còn tem niêm phong nguyên vẹn là yên tâm?
Tem niêm phong cho biết hộp chưa bị mở sau khi dán tem. Nếu hàng giả được dán tem ngay từ đầu, tem vẫn nguyên.
Quét tem QR báo "đã quét 1 lần" có bình thường?
Có thể là lần quét của chính bạn, hoặc người bán đã quét thử. Xem thời điểm và nơi quét nếu trang có ghi, rồi hỏi người bán.
Doanh nghiệp nhỏ có bắt buộc dán tem chống giả không?
Tem chống giả là lựa chọn của doanh nghiệp, không phải nghĩa vụ chung. Nghĩa vụ chung là ghi nhãn đúng và đủ thông tin bắt buộc.
Tem cào yêu cầu nhắn tin có an toàn không?
Chỉ làm theo hướng dẫn in trên tem và kiểm đầu số với đơn vị có tên trên nhãn. Cảnh giác với yêu cầu thông tin cá nhân hoặc đầu số tính phí cao.
